29 December 2014

GOD ZIJ MET ONS ook op de nieuwste Euro munt (4)

GOD ZIJ MET ONS. foto©GK
op rand twee Euro munt 2014
twee Euro munt 2014 foto©GK
De Koning staat op de voorgrond
(beide naar rechts kijkend)
Ook op het nieuwe twee Euro muntstuk 2014 staat weer GOD ZIJ MET ONS. Ik erger mij daar ontzettend aan. Ik zou wel eens een goede reden willen horen waarom dit nog steeds nodig is. Als je geen steekhoudende redenen kunt geven voor een gebruik, moet je er mee stoppen. Vooral als er bezwaren bestaan.

Er zijn goede redenen om dit eeuwenoude gebruik te stoppen. Ten eerste is het een overduidelijke schending van het principe van scheiding van kerk en staat. De overheid behoort niet in het openbaar religie te promoten. Zo'n tekst is prima bij gelovigen thuis aan de muur. Zet het boven je voordeur of op de deurmat. Ideaal als stikkertekst achterop je auto. Ik zie dat nooit. Of nog beter: boven de ingang van de kerk. Als het ergens thuis hoort, dan daar wel. Nu, als de spreuk zo weinig leeft onder gelovigen, dan behoort het al helemaal niet op een openbaar betaalmiddel. De Euro is voor en van iedereen. Als er toch iets op de rand moet staan, dan zou "Oranje boven!" of "Leve de Koning!" passender zijn. Hoewel ook niet mijn favoriete teksten. Maar: de Euro is een Europees betaalmiddel.

Een betaalmiddel is niet het geschikte medium om je levensovertuiging tot uiting te brengen. Psychologisch gezien komt die tekst over als het opdringen van religieuze waarden en normen aan bevolkingsgroepen die daar helemaal niets mee hebben en daar helemaal niet mee geconfronteerd willen worden. Net zo als het opdringen van 'zondagsrust', zondagwinkelsluiting en andere christelijke feestdagen aan heel Nederland. Is het gek dat ik kritiek heb als God in mijn eigen portemonnee zit? Hoe zouden christenen het vinden als er (vanuit democratisch oogpunt gezien ook) Allah op de rand van de Euro stond?

Rouvoet: God en Geld gaan goed samen
Ten tweede is het hele idee om zo'n vrome religieuze tekst GOD ZIJ MET ONS op een betaalmiddel te zetten pervers. Bedenk daarbij dat atheïsten door gelovigen routinematig materialistisch genoemd noemen [3]. Hoe hypocriet is dat als God op de Euro staat. Of is geld een religieus symbool? Behoort geld tot de christelijke normen en waarden? [4] Voor christenen is het des te meer hypocriet gezien Jezus uitspraken tegen geldzucht [5],[6].
 
GOD ZIJ MET ONS is een roep om bescherming van God en is tegenwoordig een achterhaald bijgeloof. Vroeger probeerde men zich te beschermen tegen slechte oogsten, rampen en oorlogen. Maar het werkt niet. Denk aan MH17: God was niet met ons. Alle 298 inzittenden kwamen om het leven, waaronder 193 Nederlanders. Volgens de theoloog Harry Kuitert bestaat God in de gedachten van mensen. In seculariserend Nederland met leeglopende kerken is het fijn voor Christenen dat God niet alleen in gedachten of verhalen bestaat, maar ook in materiële vorm aanwezig is op harde klinkende munt. God bestaat niet als een appeltaart schreef Klaas Hendrikse. Maar hij staat wel mooi op de Euro.

vergelijk met twee euro uit 2013:
Beatrix op de voorgrond
(beide naar links kijkend) ©GK


Deze blogpost heeft nut gehad als er op z'n minst een paar christenen tot de conclusie gekomen zijn: als God op de Euro in strijd is met alles wat Jezus ons in de Bijbel geleerd heeft over rijkdom, dan is het niet zo'n goed idee om God op de Euro te zetten. Misschien legt dat wel een al té direct verband tussen God en Geld. Het suggereert misschien wel iets wat we helemaal niet willen.
Alsof God de Euro zegent. 
Trouwens, wat vindt God er zelf van dat hij op de Euro staat? Zou hij echt tevreden zijn? of zou het hem een gruwel zijn?
Eigenlijk behoort geld überhaupt niet het medium te zijn om levensbeschouwelijke of religieuze opvattingen tot uitdrukking te brengen. Eigenlijk mag 'GOD ZIJ MET ONS' er wat ons betreft vanaf en moeten wij christenen ons geloof op een andere manier tot uitdrukking brengen. Als er ook maar één christen is die dat hardop zegt dan is deze post een succes.

toegevoegd 15 jan 2015:
"Jezus keek hem liefdevol aan en zei tegen hem: ‘Eén ding ontbreekt u: ga naar huis, verkoop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen, dan zult u een schat in de hemel bezitten; kom dan terug en volg mij.’ 22 Maar de man werd somber toen hij dit hoorde en ging terneergeslagen weg; hij had namelijk veel bezittingen. Marcus 10. Zie ook: Lukas 18:20.

toegevoegd 4 april 2015:
"Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde" (Matteüs 6:19-29)

toegevoegd 25 mei 2015:
"Aartsbisschop Romero was te links om zalig te worden verklaard.
Toen Romero nog leefde, vond Rome al dat hij te dicht bij de zogenaamde bevrijdingstheologie stond. Dat was een beweging binnen het Latijns-Amerikaans katholicisme die vond dat de kerk van Jezus radicaal voor de armen moest moest kiezen." Trouw 23 mei 2015


Noten
  1. bij de aanname van de Muntwet van 28 september 1816 werd 'God zij met ons' als het officiële randschrift voor de Nederlandse gulden in gebruik genomen. In deze muntwet staat: "Gemelde stukken zullen gemunt worden in den ring met een rand van ingedrukte letters, bevattende de woorden: God zij met ons"
  2. God Zij Met Ons (wikipedia) 
  3. Taede Smedes in een blog
  4. Dit artikel CAPITALISM AND CHRISTIANITY bevat vele bijbelcitaten allemaal ten gunste van de armen en armoede en ten nadele van de rijken. Overigens levert googelen op 'Christianity and capitalism' vele interessante hits op. Dat kunt U zelf wel.
  5. Jezus: "Hij gooide de tafels van de geldwisselaars en de stoelen van de duivenverkopers omver," Marcus 11:15-19
  6. "Want de wortel van alle kwaad is geldzucht". 1 Tim 6,10. "Want de geldgierigheid is een wortel van alle kwaad, tot welke sommigen lust hebbende zijn afgedwaald van het geloof, en hebben zichzelven met vele smarten doorstoken." (concordantie statenvertaling) (met dank aan Andre); "For the love of money is a root of all kinds of evil." (Biblehub)

Vorige blogs over dit onderwerp:

22 December 2014

De empathische schildpad

 
   Postscript: reactie Frans de Waal 25 dec 2014

Een verbazingwkkend filmpje dat volgens mij aantoont dat zelfs schildpadden empathie kunnen hebben (Amazing!!!The tortoise turning over, smart companion has saved it...).

Voor empathie zijn er tenminste 3 voorwaarden: 1) begrijpen van een situatie 2) willen helpen, 3) kunnen helpen.

Kennelijk begrijpt het helpend schildpadje dat zijn kameraad in de problemen is. Hij herkent de situatie (misschien omdat hij zelf ooit in zo'n benarde  situatie heeft gezeten). Kennelijk wil hij helpen, want hij loopt niet door, en hij blijft niet kijken. Tenslotte kan hij het. Dat laatste is nodig om evolutionair effect te hebben. Als empathie geen concreet positief resultaat heeft, kan er niet op geselecteerd worden. Om een schildpad overeind te krijgen is wel enige handigheid vereist. Het lukt niet direct. Knap gedaan. Ik denk dat het begrip empathie, dat is: je kunnen verplaatsen in andersmans situatie, meevoelen en willen helpen, hier dus volledig op zijn plaats is. Dat verandert mijn kijk op schildpadden zeker. Dit is nieuw voor mij.

Nota bene: let ook op de empathie van het publiek met beide schildpadjes! Ze juichen als het gelukt is. Ook zij begrijpen wat er gebeurt!

Ik vond nog andere filmpjes van empathische schildpadden:

https://www.youtube.com/watch?v=o8UgTTiFrco
https://www.youtube.com/watch?v=QK9Xj7eY0UU 
https://www.youtube.com/watch?v=Zr1GfR8wceE  (is gecompliceerder gedrag)

Hier is nog een filmpje van (Rhesus macaque) aap die een kameraad tot leven probeert te krijgen na een electroshock t.g.v. het lopen over een hoogspanningsdraad (India):
Watch Hero Monkey Revives Electrocuted Friend At Train Station in India
Het bewusteloze aapje lijkt het overleefd te hebben. Opmerkelijk zijn de aanhoudende pogingen van de aap om zijn soortgenoot tot leven te wekken. Waarschijnlijk had 'de redder' vaker electrocutie gezien, en begreep dat hulp geboden was. Misschien had hij zelf ooit electrocutie meegemaakt.


Postscript 24 Dec 2014
Do animals have morals and show empathy?, The Independent, 23 December 2014, met commenaren van Frans de Waal over empathie bij zoogdieren en vogels. Kennelijk is hij niet op de hoogte van de videos van de schildpadden.

Postscript 25 dec 2014

Reactie van Frans de Waal per email:

"In de meeste gevallen is het niet duidelijk wat we moeten denken. Herpetologen hebben voorgesteld dat een van de schildpadden mogelijk wil paren en dus de ander in positie brengt. We hebben duidelijk experimenten nodig. Groeten.

-- Frans de Waal."

Mijn commentaar: We hebben inderdaad, zoals ik al eerder zei, experimenten nodig en die zijn niet zo ingewikkeld: schildpadjes op hun rug leggen en kijken of ze overeind geholpen worden. Als er daarna geen sex plaats vindt, is het argument voor empathie onderbouwd. Variabelen: zelfde/verschillende geslacht, leeftijd, ervaring, bekenden/onbekenden. Om zomaar te stellen dat die helpende schildpadjes op sex uit vind ik nogal een oversexte interpretatie die door niets ondersteund wordt. Maar, zelfs als de 'sex-interpretatie' waar is, getuigt het van inzicht in de situatie en het vermogen doelgericht in te grijpen.


Vorig blog over dit onderwerp:

En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee? (2) 16 mei 2013

15 December 2014

Wilde dieren in het circus in 2015 verboden



zie ook Postscripts

Zaterdag 13 dec meldde het 8 uur NOS Journaal: Wilde dieren in het circus binnenkort verboden. Het verbod moet op 15 september 2015 ingaan.

Volgens staatssecretaris Dijksma is het "niet meer van deze tijd dat wilde dieren optreden in een circus. De aantasting van het dierenwelzijn weegt niet op tegen het gebruik van deze dieren voor vermaak en instandhouding van een traditie".
Lees verder het bericht op de NOS website (geeft goede informatie over de zaak). De zaak loopt al jaren, en ik ben verrast door dit bericht, maar opgelucht dat het nu verboden wordt. Eindelijk goed nieuws te melden op het gebied van dierenwelzijn.

Dit bericht vormt een goede gelegenheid om mijn video getiteld 'Steretypic behaviour elephant in circus', die ik twee maanden geleden op youtube gepost heb, te vertonen. Het toont het stereotype gedrag van twee olifanten van circus RenzStereotype gedrag is een dwangmatig, neurotisch, eindeloos herhaalde, zinloze beweging die dieren in het wild nooit vertonen. Dit filmpje toont goed aan dat olifanten niet in circussen thuishoren, hoe goed ze daar ook te eten krijgen en hoe leuk sommige mensen circus-olifanten ook vinden. De olifanten van circus Renz krijgen de gelegenheid wanneer de omstandigheden het toestaan buiten te staan zonder vastgeketend te worden, maar wel tussen schrikdraad [1]. Dat is aardig. Desondanks onthult hun stereotype gedrag dat ze neurotisch zijn. Wilde dieren kunstjes laten doen, hun hele leven in gevangenschap laten leven, soms vastgeketend, en een groot deel van het jaar op transport door heel Europa, zonder zich af te vragen of die olifanten dat zelf leuk vinden, is nogal egoïstisch.

De Partij voor de Dieren drukt het op hun website zo uit: "Doorbraak: vermaak geen rechtvaardiging voor dierenleed". Op hun website wordt de gang van zaken en achtergronden in het kort uitgelegd. 

De website Voor Vermaak Zonder Dieren geeft o.a. een handig lijstje met de verschillende soorten afwijkend gedrag van dieren in gevangenschap.

De Vereniging Wilde Dieren de Tent Uit spreekt van een historische ontwikkeling in de welzijnswetgeving van circusdieren.

De Vereniging van Nederlandse Circus Ondernemingen is vooral boos op staatssecretaris Sharon Dijksma, maar geeft geen inhoudelijk commentaar op het verbod. 

Nagekomen bericht [17 dec 14] :

Het blijkt dat Engeland al in 2013 heeft aangekondigd het gebruik van wilde dieren in circussen te verbieden. The draft bill sets out a ban on the use of all wild animals in travelling circuses in England.  (Bron: www.gov.uk)

Nieuws 2 Jan 2015

Waar moet circusolifant Buba naartoe? Volkskrant 2 Jan 2015
Met o.a.a: Hans Hopster, onderzoeker aan de Universiteit Wageningen: "'Voor sommige dieren - leeuwen, tijgers - is er geen overtuigend bewijs dat verblijf in een circus schade toebrengt ... Leeuwen en tijgers blijken zich relatief goed aan te passen, ook doordat ze nakomelingen krijgen in het circus. Ze wennen van jongs af aan en worden minder 'wild'. ... Olifanten geven wel problemen. ... Bovendien worden olifanten niet in een circus geboren."

Nieuws 28 jan 2015

PvdD wil uitbreiding verbod circusdieren 21 Jan 2015

De Partij voor de Dieren is blij met het kabinetsbesluit voor een verbod op wilde zoogdieren olifanten, tijgers, leeuwen en giraffen in het circus. Het verbod gaat echter nog niet ver genoeg, daarom roept Esther Ouwehand het kabinet op om het verbod uit te breiden met andere grote zoogdieren, reptielen en vogels en zich daarnaast ook te bezinnen op het gebruik van zeezoogdieren in het dolfinarium. ---
De laatste circus aap, een resusaapje is op 30 augustus 2012 in beslag genomen. Sindsdien zijn er geen circusapen in Nederland meer. (bron). Ik had in 2012 een eenzame aap gezien in Circus Renz (is misschien dezelfde).

Nieuws 31 jan 2015
Er is een trend: de lijst met reisorganisaties die geen olifantenritten en shows meer aanbieden groeit en ook andere attracties met wilde dieren worden steeds vaker uit het reisaanbod gehaald. (World Animal Protection

Noten
  1. Dankzij het open beleid van Renz, mag je op het terrein komen buiten voorstellingen om. Anders had ik de opname niet kunnen maken. Zouden ze niet beseffen dat hun olifanten neurotisch gedrag vertonen? Of het gewoon ontkennen? [16 dec]

08 December 2014

Nederlandsche Vogelen (3) Zo mooi en zo lekker! Schoonheid en wreedheid.

Pieter van Vollenhove en Nico de Haan in DWDD
Matthijs van Nieuwkerk met
'De Nederlandsche Vogelen' in
zijn talkshow DWDD 9 okt 2014











Pieter van Vollenhove vertelde in DWDD dat er voor al die mooie illustraties in de Nederlandsche Vogelen 1770–1829 heel wat vogels zijn afgeschoten. Dat was een dissonant in de feestelijke en vrolijke presentatie van het boek. Maar van Vollenhove vertelt de halve waarheid.  Hier volgt de andere helft van het verhaal.

Ook volgens de inleiders van het boek zou er in die tijd geen romatische houding ten opzichte van de natuur bestaan en zou de natuur geen intrinsieke waarde hebben. Men zou uitsluitend de natuur als gebruiksvoorwerp bezien en beoordelen in termen van nuttig of schadelijk (p.15). Het klopt dat je bij Sepp en Nozeman bijna bij iedere vogel wel opmerkingen vindt over nut of schadelijkheid. Het is waar dat bijna routinematig bij de platen mededelingen staan zoals bij de Groenpootruiter: "dit voorwerp is hier in 't Duin, buiten Haarlem, in deeze Voorwinter geschooten" (p.538). Nog een stapje verder gaan de auteurs door zelfs zeldzame dwaalgasten als de Ralreiger en de Zwarte Ooievaar neer te knallen om ze op te kunnen nemen in de Nederlandsche Vogelen! Maar kun je ze dat echt kwalijk nemen? Als je ze niet kunt fotograferen of geen verrekijker of telescoop hebt, en je wilt de vogels toch zo natuurgetrouw weergeven, wat voor alternatief heb je dan? De bedoeling van het hele project was om alle in Nederland voorkomende vogels te documenteren. Schieten of vangen is de enige methode om de vogels dood of levend in handen te krijgen. Anders kun je ze niet goed onderzoeken (bv: afmetingen, anatomie, aantal staartveren, maaginhoud). Bedenk dat ze maar enkele exemplaren per soort nodig hebben plus eieren en nest om een illustratie en beschrijving te kunnen maken. Vergeet niet dat een natuurhistorisch museum als 'Naturalis' in Leiden een zeer grote collectie opgezette vogels heeft. Hoe komen zij aan hun opgezette exemplaren? [1]. Menno Schilthuizen schrijft zonder blikken of blozen dat een Argentijnse stekelstaarteend werd geschoten [11]. Dat heet wetenschappelijk onderzoek. Maar dat deden Nozeman en Sepp ook.

Bewondering
Wat van Vollenhove en de inleiders over het hoofd zien is dat er ook bewondering voor vogels is. Die bewondering gaat niet over de smaak van gebraden houtsnippen, maar om de prachtige kleuren van bijvoorbeeld de pauw. En die bewondering wordt niet gefalsifieerd door het schieten van vogels. En ook dat vogels bijdragen aan 'de vervrolijking en verlevendiging van de natuur'. De roodborstjes zijn zeer tam en zeer lieve vogeltjens. Dat komt toch aardig in de buurt van een intrinsieke waarde van de natuur? Het feit dat men vogels doodde om ze te bestuderen en dat anderen op grote schaal vogels doden om ze op te eten, mag ons niet blind maken dat er tegelijkertijd bewondering voor de natuur bestond. Immers, hoe kun je je levenswerk (letterlijk!) maken van het systematisch beschrijven en het maken van uiterst nauwkeurige, ambachtelijk ingekleurde afbeeldingen van 250 Nederlandse vogels, als je vogels niet bewondert? "Het is een werk dat van precisie, vakmanschap en een grote liefde voor vogels getuigt" [2]. Waarschijnlijk werden de vogels vooral geselecteerd op hun esthetische waarde. Men vond ze mooi. Vogels waren het waard om tot kunstwerk verheven te worden. De fraaie illustraties zijn het meest in het oog springende onderdeel van het hele werk. Waarschijnlijk werden de kopergravures ook los verkocht, want tegenwoordig zijn nog vele originele platen te koop. Ze waren geschikt om aan de muur te hangen. Zelfs van een Huismus werd nog een kunstwerk gemaakt. Soms zelfs lijkt de bewondering wat overdreven zoals in het geval van de Rietgors: "Hy is onbetwistbaar zeker de allerfraeist gevederde van onze Vaderlandsche Musschen"! (hier)

Zang
Vaak wordt melding gemaakt van de zang. Van het Goudhaantje wordt gezegd: "zy maaken een niet onaangenaam geluid". Van andere vogels: "aangenaam tierelieren", of: "de zang is welluidend en aangenaam". Over de Roodborstjes: "zy hebben, vooral de Mannen, een zeer bevalligen zang". De bewondering gaat zo ver dat ze vanwege die zang de roodborstjes ook in kooitjes in de huiskamers hielden en 'in Italië worden van deze vogeltjes een lekkerny gemaakt'.

Het voorbeeld bij uitstek van schoonheid is natuurlijk de pauw:

Pauw (Pavo Cristatus mas) (p.788) amazon.co.uk
"Ofschoon alle dieren onze bewondering waardig zijn ...
Onder deze soorten munt bovenal uit, en mogen wij zeggen bekleedt
de eerste plaats de Paauw (p.787)

Maar tegelijk lezen we: "De paauwenjacht is op Java, Sumatra en Bengalen een groot en bijzonder vermaak" (p.789). Lieve help! Wat erg! Het is dan wel niet in Nederland, maar je leest ook nergens afkeuring van dit soort praktijken in het boek. En dat had toch wel gekund? En de auteurs schamen zich ook niet om te melden dat ze behalve graag door anderen geschoten vogels in ontvangst nemen, bijvoorbeeld de zeldzame Notekraker [7], ze zelf ook vogels hebben geschoten voor het boek. Dat zegt een hoop over de mentaliteit. Daar had Vollenhove wel gelijk in, maar er is méér aan de hand.

Vogels werden niet alleen geschoten. Men probeerde ook vogels uiteenlopend van Blaauwborstje tot Kraanvogel te vangen en in gevangenschap in leven te houden. Ook werden jonge Vlaamse Gaaien en Eksters uit het nest gehaald en in kooitjes gehouden om ze leren 'klappen' (praten)! Jonge merels werden uit het nest gehaald om ze deuntjes te leren fluiten en soms zelfs 'praten'.

Blaauwborstje (Sylvia suecica) (detail)
"...schoone hemelblaauwkleurige keel en borst..."
(The Prints Collector)
Bijvoorbeeld het Blaauwborstje (een niet algemene soort):
 "... in kooijen worden ze zeer tam." (!)
"Vlug en vrolijkheid is eene wezentlijke eigenschap van dit Vogeltje."
"Als schadelijk kan men vosltrekt deze diertjes niet houden, ... en in het gezellige leven aardige beestjes en indien men zulks zouden kunnen verkiezen, ook tot spijze zeer goed te gebruiken."
Notabene: ze zijn tam, aardig, vrolijk, en mooi! Hoe kun je zo'n vogeltje dood maken en eten!?! Hoe krijg je dat voor elkaar? Er moet gezegd worden dat de auteur zich voorzichtig uitdrukt: "indien men zulks zouden kunnen verkiezen". Hij zou ze zelf niet eten? Hier nog enkele opvallende voorbeelden:

Pestvogel, Ampelis, garrulus (Heritage prints)
De Pestvogel: "... sierlyken vogel ...".
"Geplukt en gebraden zyn zy niet minder smakelyk
dan de Lysters en Vinken"!
Phasianus, colchicus (ThePrintsCollector)
"... hunne uitstekende schoonheid ... Koninglyke lekkerny."!

Scolopax gallinago (bokje) (p.403-405)
Bokje: "... munten uit door fraaiheid van kleur."
"... en worden door Liefhebbers ruim zo
smakelyk geacht als anderen."

Bij het beoordelen van de houding ten opzichte van de natuur, moet men rekening houden met de omstandigheden van eind 18e – begin 19e eeuw: relatief veel ongerepte natuur, veel vogels, weinig mensen, geen wetgeving op dat gebied, en vogels zijn vlees. Wilde vogels werden toen met karrevrachten naar de markt gebracht (dat zal in de trektijd geweest zijn). Het kon niet op. Nergens in de tekst blijkt dat de auteurs zich zorgen maken over uitsterven, of dat ze de lezers waarschuwen om het wat rustiger aan te doen met de vogelvangst. Er waren toen wel zeldzame soorten maar dat kwam niet door bejaging voor zover ik kan vaststellen. De natuur leek onuitputtelijk [10]:

Kleine Strandloper:
"Bellonius verhaalt dat men van zynen Zee-Leeurik, vyf of zeshonderd dozynen, op eenen Saterdag, in de Winter, in Vrankryk, zag aanbrengen"! [dus ruim 6000 !]. (p.456)
Lijsters:
"Men vangt nu of dan op eene enkele Buitenplaats in Kennermerland wel eens 400 stuks Lysteren" (p.65).
Overal is men op deze vogel gesteld (!), millioenen worden er in Pruissen gevangen en gegeeten, alleen in de stad Dantzig wierden in 1746 30.000 paren aangegeven" (p.634)
Grote Stern:
"somtijds kan men in zulke streken duizend en meer eieren in een omvang van een of twee roeden vergaderen" (p.711) [5]
Een tweede omstandigheid: er was géén grootschalige bioindustrie die iedere Nederlander van goedkoop vlees, melk, kaas en eieren voorzag. Mijn indruk is dat in die tijd een verrassend groot aantal wilde soorten vogels in Nederland –waaronder soorten waar de meeste Nederlanders nog nooit van gehoord hebben – voor een niet te verwaarlozen deel voorzag in de vleesbehoefte: houtsnip, kwartelkoning, witte strandloper, goud- en zilverplevier, snep, zaagbek, wilde eend, kokmeeuw, verschillende soorten lijster-achtigen [8], kievit, waterhoentje, wulp, wintertaling, brilduiker, krakeend, krombekstrandloper, maar ook kleinere zangvogels als blaauwborstje en putter. En die werden niet alleen door de welgestelden gegeten. Juist ook door de armen. Behalve wilde soorten werden er in die tijd ook miljoenen tamme duiven gegeten als alternatief voor varkens-, rund- en schapenvlees (p.690).

Vogelbescherming?
Wanneer er van bescherming sprake is in de Nederlandsche Vogelen, dan is dat meestal niet belangeloze natuurbescherming. Over de Blauwe Reiger: "Dewyl zy, in onze Provincie, onder het Edel Gevogelte worden geteld, zo is het niet geoorlofd hunne nesten te stooren of te beroven." De reigerjacht was een voorrecht van Duitsche Vorsten. Ook de Patrijs viel onder het 'Edel Gevogelte'.
Ik kom in het boek geen of zeer zelden besef tegen dat je zuinig moet zijn op vogels om ze voor toekomstige generaties te behouden. Kennelijk was er een overvloed? Is er al sprake van enige bescherming dan is het om te kunnen blijven jagen: Korhoenders (nota bene!): "zy mogen volgens de Jagtgerichten om het tweede jaer geschoten worden opdat 'er altoos voorraed van dit edel wild gevogelte blyve". Dit gold ook voor Veldleeuwerikken: de gewone man mocht ze niet vangen omdat de Duitsche Adel zich dat voorrecht had toegeëigend.

Een zeldzame keer lees je dat de 'billijke jager' zich hopelijk zal inhouden, zoals bij de Veldleeuwerik vanwege zijn bekoorlijke zang dat hart en zinnen streelt (p.631). Bij de Nachtegaal zie je een zeldzame hint dat je de natuurlijke omgeving van een vogel moet beschermen als je wilt dat de vogel daar gaat broeden.

Zo nu en dan kom je het tegenovergestelde van vogelbescherming tegen: er staat een premie op het doden van schadelijk geachte vogels. Voorbeeld: de Bruine Kiekendief (nu een door vogelliefhebbers zeer gewaardeerde, fraaie vogel!).

Dubbele moraal?
Terugkijkend op de cynische opmerking van Pieter van Vollenhove over de Nederlandsche Vogelen: dat was niet fair. Hij gaf een misleidend beeld van zowel onze tijd èn van de 18e eeuw. Toen: hij gaf de halve waarheid. Onze tijd: alsof wij het op alle fronten beter doen dan toen. Misschien wist van Vollenhove niet dat er in Nederland in het jachtseizoen ongelimiteerd geschoten mag worden op houtduif, fazant, wilde eend, konijn en haas. Denk ook aan de affaire met Marktplaats waarover ik in 2012 geblogd heb: Ooievaar of oehoe te koop. En vergeet niet de vogelsterfte en bijensterfte door landbouwgif. Denk ook aan Prins Bernard, die 'hield van de natuur' om op te schieten [3],[4]. Hij was een 'natuurliefhebber' in de dubbele betekenis van het woord. Denk aan de bedreigde status van chimpanzee, gorilla, orang-oetans en alle grote roofdieren. Wereldwijd gezien wordt er gejaagd op bedreigde diersoorten: olifant, giraffe, ijsbeer, tonijn, walvis, haai, etc. En wat dacht je van het 'ruimen' (= vergassen!) van honderdduizenden kippen en eenden in de afgelopen weken? Ook dat zijn vogels! Er zijn nu in Europa 420 miljoen minder vogels aanwezig dan in 1980, dat is een achteruitgang van 20% [9]. Het is dus misplaatst om af te geven op 18e eeuwse gewoontes als er nu nog zoveel mis is in Nederland en de rest van de wereld.

Over hypocrisie gesproken: Sepp en Nozeman kunnen er zelf ook wat van: zij noemen de Blauwe Kiekendief 'lafhartig' omdat hij weerloze kuikentjes grijpt; maar lees ook eens de beschrijving hoe ze 's nachts een slapende Buizerd uit een boom schudden en hem vervolgens afmaken! (p.737). En het meest opmerkelijke is dat de auteur dat allemaal zonder blikken of blozen en zonder enige schaamte opschrijft! Ook een voorbeeld van dubbele moraal. Ze waren niet in staat de maatstaven waarmee ze vogels beoordeelden op zichzelf toe te passen.

Intrinsieke waarde?
Volgens de uitgevers van het boek de Nederlandsche Vogelen heeft de natuur tegenwoordig intrinsieke waarde. Ja, uiteraard voor natuurbeschermers heeft de natuur intrinsieke waarde. Inderdaad, vogelliefhebbers schieten niet meer met geweren maar met telelenzen. Maar leeft de intrinsieke waarde van de natuur in de politiek of in brede lagen van de bevolking? De tegenstrijdigheid bestond toen en bestaat nu nog steeds: we doen alle moeite om Korhoenders in Nederland te behouden, we importeren ze zelfs uit Zweden om ze te herintroduceren op de Sallandse Heuvelrug, en tegelijk vergassen we ganzen die de brutaliteit hebben te grazen op de voedselrijke weilanden rondom Schiphol. We vertroetelen onze huisdieren en tegelijk eten we massaal goedkoop geproduceerd vlees uit de zgn. 'intensieve veehouderij'. Er bestaan uitdrukkingen voor dit verschijnsel: 'dubbele moraal' of 'meten met twee maten'.

Het is juist die paradoxale combinatie van bewondering en het doden van vogels die mij steeds opvalt in het boek en mij steeds blijft verbazen. De auteurs van het boek zien dat totaal niet. Maar dat is in feite nog steeds zo: "We aaien ze, we haten ze, we eten ze"! (Hal Herzog). Of is hier het spreekwoord You can't have your cake and eat it van toepassing? Ik besluit met een treffend staaltje van dubbele moraal: de in Nederland zeer zeldzame Roodkopklauwier (tenminste is nu zeldzaam):

Roodkopklauwier (Lanius rufus)
"hij maakt een krassend geluid, somtijds echter niet onaangenaam.
Het vleesch is niet onaangenaam van smaak." ! (p.771) [6]

(kleine tekst updates t/m 1 Jan 2015)

Noten
  1. Hein van Grouw - De dierenpreparateur bij Naturalis vertelt dat er nog steeds dieren aan de collectie worden toegevoegd. Misschien uitsluitend dieren die dood gevonden zijn?
  2. Dutch Birding website
  3. Prins hield van de natuur, ook om op te schieten Volkskrant 9 dec 2004
  4. Unieke jachtfoto's van prins Bernhard op safari Volkskrant 29 nov 2014 
  5. Een roede is een oppervlaktemaat. Ik vraag me af of er In Nederland tegenwoordig überhaupt nog broedkolonies bestaan van duizend vogels. En tegenwoordig zijn broedvogelgebieden tijdens het broedseizoen verboden voor het publiek!
  6. Volgens de moderne vogelgids  maakt de roodkopklauwier zowel een krassend geluid als kneu-achtige zang! Dat is dus wat Nozeman en Sepp gehoord moeten hebben en misschien door elkaar gehaald hebben.
  7. Notekraker: en dat gaat ver: "Een myner Vrinden had het vermaek van 'er eenen uit een boom te schieten ..." (p.39). Ze zijn er dus nog trots op ook!
  8. Zie het verhaal over de enorme vangsten van lijster-achtigen in de trektijd die een heel dorp in levensonderhoud voorzag en waarbij ze zelfs nog genoeg overhielden om in te maken voor het volgende jaar (p.65, koperwiek)
  9. "This year brought dismal news about the world's birds: They are vanishing at an alarming rate. Across 25 European countries, about 420 million fewer birds are present today than in 1980, a 20% decrease, especially in the 36 most common species." W. John Kress, Valuing collections, Science 12 Dec 2014.
  10. Lees de beschrijving van de kievit! (p.131). Het blijft je verbazen! [16 Dec 2014]
  11. Menno Schilthuizen (2014) Darwins Peepshow, p.179. [toegevoegd: 1 Jan 2015]
Postscript

Ik heb de Nederlandse Vogelbescherming aangeboden een artikel over de Nederlandse Vogelen voor hun blad te schrijven, aannemende dat dat de aangewezen plaats zou zijn. Te meer daar ze het boek ook in hun winkel verkopen en Nico de Haan van Vogelbescherming ook bij de presentatie van het boek in DWDD aanwezig was. Ik had het mis! De redactie was niet geinteresseerd! Zij hadden geen belangstelling om inhoudelijk op het boek in te gaan! Daar begrijp ik helemaal niets van. Het is uiterst leerzaam en boeiend om vogelbescherming toen en nu met elkaar te vergelijken! Kennelijk willen ze het boek alleen verkopen om inkomsten genereren... Wat een onwetenschappelijke club! Zijn het eigenlijk wel vogelliefhebbers?

Vorige blogs over dit onderwerp:
  1. Nederlandsche Vogelen (1) Een vernieuwend ornithologisch standaardwerk uit de 18e - 19e eeuw
  2. Nederlandsche Vogelen (2) Een aanzet tot evolutionair denken in de kiem gesmoord.  
Links:
De Nederlandsche Vogelen is volledig in te zien op de website van de Kon. Bibliotheek. Dit heb ik pas later ontdekt. Er is kennelijk geen ruchtbaarheid aangegeven om de verkoop van het boek niet te hinderen.

28 November 2014

Is Nature vegetarisch geworden? De link tussen voedsel, gezondheid en milieu op globale schaal

Even een kort bericht over een opmerkelijk artikel in de Nature van 27 Nov: Global diets link environmental sustainability and human health van 2 Amerikaanse (evolutie)biologen/ecologen. Het onderwerp: er is een relatie gevonden tussen moderne voedingspatronen, de 'gezondheidstoestand van de aarde' (milieu, klimaat) en de gezondheid van de mens. Door stijgende inkomens en urbanisatie is het menselijk voedselpatroon verschoven van traditioneel naar ongezond voedsel. Als deze trend zich doorzet zal tegen het jaar 2050 de CO2 uitstoot door de landbouw en ontbossing ten behoeve van onze voedselproductie met maar liefst 80% toegenomen zijn. Maar desondanks worden we er niet gezonder op: diabetes type 2, coronary heart disease en meer zullen toenemen waardoor we korter zullen leven. (De paradox: we worden rijker maar eten slechter!). Wanneer we anders gaan eten zullen deze effecten omgebogen kunnen worden en bovendien het verlies aan biodiversiteit tegengegaan worden.

In het artikel worden drie alternatieven voedselpatronen vergeleken met het moderne omnivore menu: het Mediterrane, het pescetarian ('visrijk menu') en het vegetarisch menu. Het effect op de gezondheid is het grootst voor type 2 diabetes: ten opzichte van het standaard omnivore menu is er een 16% reductie voor het Mediterrane, 25% reductie voor het 'visrijk menu' en maar liefst 41% reductie voor het vegetarische menu. Voor kanker zijn relatief kleine effecten en voor sterfte aan coronary heart disease zijn reducties van 22% - 26% gevonden.

Onze eigen Nederlandse Elke Stehfest van het Plan Bureau voor de Leefomgeving mocht een begeleidend commentaar voor het Nature artikel schrijven. Een hele eer om daar voor uitgenodigd te worden. 

Ik kan op dit moment geen gedetailleerde samenvatting schrijven (er staat nog veel meer in uiteraard), maar vind het belangrijk genoeg om alvast even kort over te berichten. Ga beide artikelen lezen! Begin met het begeleidend artikel en daarna het research artikel. 

(Laat even een berichtje achter als U meer details wilt, of het artikel van Elke Stehfest).

PS: Natuurlijk is Nature niet vegetarisch geworden! Ze rapporteren gewoon onderzoek!
  • David Tilman, Michael Clark (2014) Global diets link environmental sustainability and human health, Nature 27 Nov 2014 (dit is het originele artikel)
  • Elke Stehfest (2014) Diet: Food choices for health and planet,  Nature 27 Nov 2014 (dit is het begeleidend commentaar).

Aanbevolen: 

zondag 30 nov: NPO 2, 18:50 Focus: Vlees, wat kost het ons? Michael Mosley stelt zich drie vragen: 1. Hoe kun je vlees produceren zonder de aarde uit te putten? 2. Hoeveel vlees? 3. Welk vlees? Mosley is een sympathieke presentator, en zeker niet dom, maar is en blijft een vleeseter: Meat: We love the stuff is zijn openingszin. Hij vraagt zich wel af of vlees eten zoals we het nu doen in de toekomst houdbaar is (CO2 voetafdruk), maar stelt zich niet de vraag of vleesproductie ethisch verantwoord is (dierenwelzijn) en of vegetarisme een optie is. Hij komt zelfs tot de conclusie dat de intensieve veehouderij de meest efficiente manier van vleesproductie is met de kleinste CO2 voetafdruk. Hij heeft een Amerikaanse 'intensieve veehouderij' bezocht (duizenden runderen op 1 plek, open lucht; zag er vredig uit), maar géén slachterij waar duizenden dieren aan de lopende band op industriële wijze geslacht worden, en ook niet de plaatsen waar de massale hoeveelheden voer geproduceerd worden. Het wordt niet duidelijk waar hij zijn conclusies op baseert, welke uitspraken van hem zelf zijn en welke van wetenschappelijke bronnen. Je hoeft het niet met zijn conclusies eens te zijn, de uitzending geeft voldoende stof tot discussie en de beelden blijven hangen. (toegevoegd: maandag 1 december 2014)

Vorige aflevering: Focus 23 Nov: Is vlees eten echt ongezond? Allebeide zeer informatief, vlot gebracht en actueel gezien de bovenstaande Nature publicatie! 

BBC: Can eating meat be eco-friendly? is zijn verhaal op de BBC website.

18 November 2014

Wat heeft Darwin werkelijk gezegd over samenwerking in de evolutie?

The Origin of Species
Volgens een fake Darwin citaat zou samenwerking een belangrijke, zo niet cruciale rol spelen in Darwin's evolutie theorie (zie dit blog). Zit er toch iets van waarheid in ondanks dat het een fake citaat is? Om daar achter te komen, zul je toch echt The Origin of Species moeten lezen! Gelukkig wordt het ons makkelijk gemaakt doordat alles van Darwin online beschikbaar en goed doorzoekbaar is.

Ik beperk mij in dit blog tot Darwin's hoofdwerk The Origin of Species. Immers, daar heeft hij voor het eerst zijn theorie uiteen gezet. Dat is het meest bekende werk. Het is in feite synoniem met zijn evolutietheorie. Als je dat werk overslaat, en bijvoorbeeld uitsluitend een bekend citaat uit de Descent of Man aanhaalt, kun je geen goed beeld vormen van zijn theorie. Dan ben je aan het citaat-shoppen. En dat is bijna net zo erg als fake citaten opvoeren om iets te bewijzen wat je graag wilt bewijzen. In dit geval zijn die 'citaten' positief over Darwin, dus niet afkomstig uit creationistische bronnen. Ze zijn kennelijk bedoeld om de scherpe kantjes van Darwin af te halen. Maar een wetenschapper moet willen weten wat Darwin werkelijk gezegd heeft. Een wetenschapper moet streven naar een wetenschappelijk correct beeld van Darwin's theorie en niet naar een 'sociaal gewenst beeld'.

Niet voor iedereen ligt het zo voor de hand dat je begint met de Origin of Species te onderzoeken. Bijvoorbeeld Martin Nowak: Supercooperators [1]; Elliott Sober, D. S. Wilson: Unto Others [2] en de wetenschapshistoricus Bradford Harris [9] nemen niet de moeite om te controleren wat Darwin in The Origin gezegd heeft! En dat zijn publicatie's die altruïsme [8] en samenwerking als hoofdonderwerp hebben. 

Voor Darwin was de struggle for existence heel belangrijk. De volledige titel van de Origin luidt niet voor niets: "On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life". Het derde hoofdstuk is geheel gewijd aan de Struggle for Existence. Het hoofdstuk heeft ook die naam. En in het hele boek komt die uitdrukking 30x voor. En competition komt zelfs 36x voor. Dit soort zaken zijn tegenwoordig eenvoudig en snel op te sporen in de voortreffenlijke website Darwin Online. Competition was de hoeksteen van Darwin's theorie. In het slothoofdstuk 'Recapitulation and Conlusion' schrijft Darwin:
"As natural selection acts by competition, it adapts the inhabitants of each country only in relation to the degree of perfection of their associates ". (p.472 Recapitulation)
Hier wordt dus een direct verband gelegd tussen natuurlijke selectie en competitie. Het is vrijwel synoniem. En verder [4] voegt hij er aan toe dat het om individuen gaat. Deze uitspraak vinden we in verschillende varianten door het hele werk (de hele lijst zal ik geven op mijn WDW website). In combinatie daarmee zien we de begrippen "the battle for life" / "the battle of life" (6x) en "the war of nature" (5x). En deze begrippen zijn niet verdwenen uit latere werken [5,6]. Je kunt dit dus niet zomaar uitvlakken. Begrippen als oorlog en strijd zijn natuurlijk niet fraai in moderne ogen. We zouden dat als tijdgebonden aspect van Darwin's theorie kunnen bestempelen. Inderdaad, die begrippen komen niet meer voor in de huidige evolutiebiologie. Maar we mogen natuurlijk nooit deze moderne visie met terugwerkende kracht op Darwin projecteren. Dat is geschiedvervalsing, of in modern jargon: het fotoshoppen van Darwin. Maar zelfs als je de tijdsgebonden wereldbeschouwing er van aftrekt, blijft competitie tussen individuen als essentie van natuurlijke selectie staan.

Wat heeft Darwin nu gezegd over samenwerking in The Origin?
  • "useful to the community" (3x)
  • "profitable to the community" (1x)
  • "advantageous to the community" (1x)
  • "benefit of the community" (1x)
  • "for the good of the community" (1x)
Met 'community' bedoelt Darwin de groep of familie. Het gaat over sociaal levende bijen en mieren met o.a. individuen die zich niet voortplanten. Darwin was daarvan goed op de hoogte. Maar differentiële voortplanting is de essentie van natuurlijke selectie en als een individu afziet van voortplanting heb je iets uit te leggen. Darwin verklaarde dat met selectie op familie niveau: "selection may be applied to the family, as well as to the individual." [7]. Maar volgens mij krijg je dan de hoogst ongewenste situatie dat natuurlijke selectie op het individu werkt, tenzij het niet op het individu werkt. De vraag blijft volgens mij: werkt selectie op familie niveau omdat het sociaal levende dieren zijn, of zijn het sociaal levende dieren omdat selectie op familie niveau werkt? Of: hoe ontstaan groepen waarin sommige individuen hun voortplanting opgeven? Waarom alleen bijen en mieren? Waarom leven niet alle dieren in groepen als het zo voordelig is? Wanneer werkt selectie op het individu en wanneeer op de familie? Of beide? Zet het niet zijn hele theorie van selectie op individuen op losse schroeven? Hoewel Darwin in latere werken (Descent) nog eens terugkomt op het probleem, zijn de meeste evolutiebiologen het er over eens dat een begin van de echte oplossing pas 100 jaar later door Axelrod, Hamilton, en Trivers is gegeven.

Tenslotte vraag ik me af waarom het voorbeeld van de samenwerking bij bijen en mieren geen invloed had op het taalgebruik van Darwin. Waarom blijft hij spreken van the battle for life, the war of nature en struggle for existence?

Een uitgebreidere versie van dit blog zal als review verschijnen op mijn WDW website.

29 nov: inleiding iets aangepast (naar aanleiding van een opmerking van Gerdien de Jong).

Noten
  1. Martin Nowak (2011) 'Supercooperators. Evolution, Altruism and Human Behaviour'.
  2. Elliott Sober, D. S. Wilson (1999) 'Unto Others. The Evolution and Psychology of Unselfish Behavior'.
  3. De entry 'Altruism' (p.407) in Michael Ruse 'Evolution, The First Four Billion Years' verwijst zelfs helemaal niet naar de Origin.
  4. "As natural selection acts only by the accumulation of slight modifications of structure or instinct, each profitable to the individual under its conditions of life" komt voor in alle 8 edities van de Origin in exacte dezelfde woorden!
  5. In: The Variation of Animals and Plants under Domestication (1868) lezen we: "The inevitable result is an ever-recurrent Struggle for Existence. It has truly been said that all nature is at war; the strongest ultimately prevail, the weakest fail; " p.5 in beide edities 1868 en 1875. (F877; F880)
  6. The Descent of Man: "struggle for existence": 14X
  7. Edward O. Wilson schreef daarover: "in retrospect, his logic seems impeccable." Sociobiology, 25th Anniversary Edition, p. 117. Dat is een interessante opmerking! Hij bedoelt: achteraf gezien, met de kennis van nu, had Darwin gelijk! Maar Darwin kon het dus niet weten!?
  8. De woorden 'altruism' en 'symbiosis' komen in geen van de werken van Darwin voor. Volgens Google Ngram Viewer komt 'symbiosis' pas na 1880 in boeken voor. En 'altruism' begint pas na 1860 in boeken te verschijnen om daarna steeds te stijgen. 'Altuistic' komt in zeer lage frequentie voor tussen 1850 en 1860.
  9. Bradford Harris (2013) 'Evolution's Other Narrative. Why science would benefit from a symbiosis-driven history of speciation', American Scientist, Nov-Dec 2013. Dit artikel is nu extra relevant geworden, gezien bovenstaande. Harris vertelt dat de evolutietheorie een stuk makkelijker geaccepteerd zou worden door allerlei creationisten als er in plaats van die verdomde competitie wat meer samenwerking in zou zitten! Opvallend is dat hij als wetenschapshistoricus nalaat de Origin of Species te checken op mogelijke voorbeelden van samenwerking! Hij heeft gelijk dat Freeman, Herron in Evolutionary Analysis (4th Ed.) nauwelijks aandacht besteden aan (endo)symbiosis en dat is inderdaad een tekortkoming [toegevoegd: ma 1 dec 2014]

10 November 2014

Fake Darwin citaten circuleren op internet, in boeken en in lezingen

Charles Darwin
In de De Vrijdenker, nr 9., Nov 2014 schreef Dik Kruithof een verslag van de Anton Constandse-lezing door Jan van Hooff. Daarin komt het volgende 'Darwin-citaat' voor:
"In the long history of mankind those who learned to collaborate and improvise most effectively have prevailed".
Dit zogenaamde Darwin citaat is in geen enkel boek, tijdschriftartikel, manuscript, logboek, reisverslag, aantekenigenschrift, biografie, autobiografie of brief van Darwin terug te vinden volgens de site Darwin Online [1], [2]. Zelfs het woord 'collaborate' [2] geeft nul hits. Dat laatste is lichtelijk verbijsterend, je gaat bijna twijfelen aan de zoekmachine van Darwin Online. Maar woorden als 'collaboration' komen wel voor (in een niet relevante context). Er is een heel kleine kans dat het citaat in een brief voorkomt die nog niet ingescand is [2],[3]. Maar dat het citaat in The Origin of Species (alle editie's) ontbreekt, is op zich al behoorlijk significant, want dat is Darwin's hoofdwerk, waarin hij zijn evolutietheorie uiteenzet. Daarom mag met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid geconcludeerd worden dat dit citaat niet van Darwin is. 

Desondanks vindt men het op talloze plaatsen op het internet en zelfs in boeken [4]. Van Hooff had de authenticiteit van het citaat moeten controleren, vooral omdat er geen exacte bronvermelding van het citaat bestaat. (Ik ga er vanuit dat Kruithof van Hooff correct geciteerd heeft; ik was er zelf niet bij). 

Mocht U dit nog niet overtuigen: er is een website met fake Darwin-quotes genaamd Six things Darwin never said – and one he did. Makkelijker kan het niet. Er circuleert ook nog een variant:
"In the long history of humankind (and animal kind, too) those who learned to collaborate and improvise most effectively have prevailed."
en die is net zo min van Darwin. Hoe het citaat ontstaan is niet duidelijk en dat hoef ik ook niet aan te tonen om het citaat te ontmaskeren. Ook ben ik niet verplicht om synoniemen van het woord 'collaborate' te controleren [5]. Het citaat blijft immers fout. Hoewel het interessant is, hoef ik ook niet na te gaan of de intentie van het citaat terug te vinden is in Darwin's werk. Ik ben van plan dat wel te doen, want ik ben nieuwsgierig geworden wat Darwin nu werkelijk over samenwerking gezegd heeft.

Als het citaat bedoeld is om aan te tonen dat samenwerking in Darwin's evolutietheorie een belangrijke rol speelt, dan is dat mislukt. En dat zou wel eens boomerang effect kunnen hebben. Daarentegen komen de begrippen 'competition' en 'struggle' veelvuldig voor in Darwin's boeken. Het zijn essentiële onderdelen van zijn theorie. Voor Darwin's theorie van natuurlijke selectie was altruisme [6] een groot probleem. Hij kon alleen speculeren over een mogelijke oplossing. Een formele oplossing van het probleem altruisme en samenwerking is pas honderd jaar later door Axelrod, Hamilton, Trivers gepubliceerd. Een leesbare uiteenzetting vindt men in [7].


Postscript
Vrijdenker Dec 2014

Ik heb een verkorte versie van dit verhaal aangeboden aan 'De Vrijdenker'. Het is verschenen in het december nummer, pag. 30 in het kleinste lettertype onder de nietszeggende kop 'INGEZONDEN' (alsof het niet mocht opvallen!). Op dezelfde pagina was plaats voor een foto van ... SinterKlaas! Het ironische is dat de inzet het onderwerp 'samenwerking' was! Maar als een buitenstaander (buiten het bestuur en redactie) een ingezonden (maar kritische) brief stuurt dan wordt het zo onopvallend mogelijk ergens in een hoekje op pagina 30 weggestopt. (15 dec 2014).




Postscript 14 Nov

Debunking Fake Albert Einstein Quotes: ook aan Einstein worden fraaie fake quotes toegeschreven. Het mechanisme daarachter is waarschijnlijk ook: als Einstein het heeft gezegd, moet het wel een heel diepe wijsheid zijn.

14 nov: kleine toevoeging in de tekst.

Noten
  1. Darwin Online (John van Wyhe) is de grootste en meest complete gedigitaliseerde full-text doorzoekbare online bron voor alle teksten van Darwin en een aantal over Darwin. Men kan per document of in 1 keer alle documenten doorzoeken. Ik gebruik de 'Advanced Search'. De site vermeldt "Does not contain the (complete) correspondence of Darwin." De site is populair: "400 million hits since 2006". Zonder deze site zouden we nooit zo'n citaat kunnen controleren en ontmaskeren, want het is ondoenlijk alles zelf te lezen. Dat zou vele jaren kosten. Maar nu kan iedereen een 'Darwin expert' zijn!
  2. Alternatieve site die Darwin's correspondentie bevat: Darwin Correspondence Project maar die heeft ook nog niet alle brieven gedigitaliseerd. Het woord 'collaborate' wordt 8x gevonden in brieven aan Darwin, dus niet relevant.
  3. Maar degene die dat moet aantonen is degene die de claim van het Darwincitaat heeft gedaan. Als goede wetenschapper moet je altijd de bron van een citaat (met paginanummer) geven, en dat is hier niet gedaan.
  4. Google books vindt 2 boeken met het letterlijke citaat (management boeken!). Het variant citaat wordt zelfs in 87 boeken gevonden, waaronder van beroemdheden als J. Craig Venter! (gecontroleerd). Maar google books geeft veel false positive hits (dat verwacht je niet!).
  5. 'collaboration' en 'cooperation' komen wel voor, maar niet in een relevante context.
  6. Darwin gebruikt het woord 'altruism' niet. Zoek op: 'social animals', 'social insects', 'sympathy', etc.
  7. Lee Lan Dugatkin (2006) The Altruism Equation. Seven Scientists Search for the Origins of Goodness. In het eerste hoofdstuk wordt beschreven hoe Darwin worstelde met het altruisme probleem en wat zijn oplossing is.

05 November 2014

Drie eeuwen Darwinistische propaganda: Roman Krznaric te gast bij Wim Brands

"This piece of ridiculous propaganda we have had for three
centuries that human beings are essentially self-interested."
VPRO boekenprogramma zondag 2 Nov 2014
Naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek Empathy was de auteur Roman Krznaric afgelopen zondag 2 Nov te gast in het boekenprogramma van Wim Brands. Krznaric deed een verbazingwekkende uitspraak die je eigenlijk alleen van creationisten verwacht. Brands was zichtbaar verrast. 

Krznaric (23e min): "Kropotkin bekritiseerde ideeën die voortkwamen uit het Darwinisme (survival of the fittest, etc), die belachelijke propaganda drie eeuwen lang dat mensen in wezen egoistisch zijn:
"that is a ridiculous piece of propaganda we have had for three centuries that humans beings are essentially self-interested."
vpro boekenprogramma NPO 23:23
Brands (zichtbaar verrast): U noemt dat propaganda?
Krznaric: Absolutely!
Brands: (probeert het nog een keer): Het is een geweldig idee!
Krznaric: Het is absoluut fout (...) we zijn egoïstisch, maar we zijn ook empathische wezens, ... dat zit in ons DNA. (...) We zijn niet alleen concurrenten ('competetive creatures').

Brands valt terecht over het woord propaganda. Maar, de grote vraag is: WIE heeft er drie eeuwen WELKE propaganda gemaakt? [1]. En als Brands zegt 'Het' is een geweldig idee, bedoelt hij dan: survival of the fittest? of egoïsme? of Darwins evolutietheorie als geheel? En hoe interpreteert Krznaric Brands woorden? Dat wordt niet duidelijk in die korte woordenwisseling. 

Aangezien Krznaric het werk van Frans de Waal kent, neem ik aan dat hij voortborduurt op de terechte claim van de Waal dat de mens van nature niet (uitsluitend) egoïstisch is. En misschien doelt hij op het effect dat The Selfish Gene (Dawkins, 1976) op het grote publiek heeft gehad. Maar dat boek is veel later en is hoogstens een zeer recent stukje 'propaganda'. Hij heeft het toch op Darwinism voorzien, want:  "Kropotkin argued against ideas that came out of Darwinism" (23:23).

Mogelijk doelt Krznaric ook op de overbekende uitspraak van Thomas Hobbes (1588-1679): "een toestand van oorlog van allen tegen allen" (dat is ruim drie eeuwen geleden). En dat vergelijkt hij met Darwin's strijd om het bestaan, survival of the fittest? Ook volgens Spinoza (1632-1677) is de mens een egoïstisch wezen [5].

Het is waar dat Darwin in zijn theorie in The Origin of Species (1859) geen (grote) plaats had voor samenwerking tussen individuen [4]. (Let wel: zijn theorie gaat over alle levende wezens, planten en dieren, niet alleen over mensen!).
Darwin's theorie zou niet van de grond gekomen zijn als hij in plaats van strijd om het bestaan, samenwerking tussen individuen als basis had genomen. Vergelijk dat hiermee: Mendel had nooit zijn erfelijkheidswetten op kunnen stellen als hij tegelijk niet-Mendelse overerving moest verklaren [2]. Zo ook is samenwerking een latere toevoeging aan competitie tussen individuen (Trivers, Hamilton).

Had Darwin het fout? Wat betreft de theorie: als natuurlijke selectie niet de best aangepaste individuen met de meeste nakomelingen selecteert, dan werkt zijn theorie niet. In een later boek Descent of Man (1871) bespreekt Darwin uitgebreid samenwerking bij sociale dieren. Dat noemt hij sympathy omdat het woord empathy nog niet was uitgevonden. Het punt is: Darwin gebruikt competitie in zijn theorie maar heeft nooit propaganda gemaakt voor egoïsme [3]. Darwin is geen politiek activist. Darwin probeert te beschrijven en te verklaren, er staat echt géén propaganda voor egoïsme in The Origin. Krznaric deed een onprofessionele en op emotie gebaseerde uitspraak.

Bottom-line: als leeuwen opeens empathie zouden gaan voelen voor zebra's, en zebra's voor gras, dan zouden ze heel snel uitsterven.

Hopelijk is hij in zijn boek Empathy duidelijker en genuanceerder. Dat hoop ik echt. Wim Brands was terecht verbaasd. Hij begreep niet wat er gebeurde.

Noten
  1. The Origin of Species (1859) is 155 jaar geleden gepubliceerd: dat is geen drie eeuwen!
  2. In praktische zin: als iemand het bewijs is van samenwerking dan is het wel Darwin: hij had een zeer groot sociaal netwerk van mensen waarmee hij correspondeerde.
  3. Wie heeft er propaganda gemaakt voor egoïsme? De Amerikaanse filosofe Ayn Rand die zeer populair was en is in Amerika. (Hans Achterhuis heeft er uitgebreid over geschreven).
  4. Er circuleert een citaat op het internet en in boeken dat aan Darwin toegeschreven wordt: "In the long history of mankind those who learned to collaborate and improvise most effectively have prevailed", maar zelfs het  woord 'collaborate' komt in geen enkele publicatie, brief of document van Darwin voor!. Geraadpleegd: http://darwin-online.org.uk (de meest complete online source over Darwin). Als je de quote in google gooit kom je een heleboel onwetenschappelijke bronnen tegen, maar geen enkele wetenschappelijke. toegevoegd: 7 nov 2014. Blog van 10 Nov gaat over dit onderwerp.
  5. "Hence, the Conatus principle, when applied in the context of human beings, appears to describe human beings as egoistic beings." (IEP
 

03 November 2014

De muziek van vogels en walvissen is toch iets anders dan Bach

J.S. Bach
Postscript 15 Feb 2015, 18 feb update.

In het stuk 'Biologie botst nog vaak met levensbeschouwing' in de BioNieuws 15 (27 Sept 2014) geeft René Fransen het standpunt van Simon Conway Morris weer:
"Ons vermogen met getallen om te gaan en wiskunde te bedrijven is iets unieks, en nog steeds niet goed evolutionair verklaard. Hetzelfde geldt voor muziek, de muziek van vogels en walvissen is toch iets anders dan Bach".  
Een bizarre claim voor een bioloog. Een korte reactie van mij verscheen in BioNieuws 25 okt 2014. Hier een uitgewerkte versie. Ik ga niet in op wiskunde talent.

Er is veel onbegrijpelijks aan die claim. Is Bach werkelijk een willekeurig voorbeeld? Wat blijft er over als je 'Bach' vervangt door een andere componist?
"De muziek van vogels en walvissen is toch iets anders dan John Cage" 
Kun je je voorstellen dat  Simon Conway Morris deze uitspraak deed? en dat de betekenis hetzelfde blijft? Nota Bene: John Cage behoorde tot de na-oorlogse avant-garde, hij componeerde o.a. de 'geruchtmakende' compositie 4'33'', die bestaat uit 4 minuten en 33 seconden stilte. Verder speelde het toeval een grote rol in zijn composities en gebruikte hij keukenapparatuur als muziekinstrument. Kan John Cage model staan voor de muzikale prestaties van de mens? Die uitspraak heeft niet meer dezelfde lading. 

Simon Conway Morris heeft Bach genoemd omdat het voor hem het hoogtepunt is van menselijke prestatie op muzikaal gebied. En het zal geen toeval zijn dat Bach een diepgelovig Christen was. Daniel Reuss [7] noemt Bach een in en in Lutheraan, hij geloofde in de theologie van die tijd, en vanuit die theologie schreef hij zijn werken. Hoewel Bach ook wereldlijke werken heeft gecomponeerd ('Kaffee Kantate'), bleef zijn bedoeling altijd: God, Christus [9]. De Matthäus-Passion is één van Bachs bekendste composities die het lijdens- en sterfverhaal van Jezus vertelt. Rond Goede Vrijdag loopt de teller makkelijk op tot 150 uitvoeringen van Bachs Matthäus-Passion [8]. 
Statistisch gezien: als Bach uniek is, dan is dat 1 individu op een wereldbevolking van 7 miljard mensen [11].

Er is nog een aspect aan de definitie van Bach als hoogtepunt van menselijk muzikaal vermogen: pas na driekwart eeuw na zijn dood kwam de erkenning van de enorme waarde van Bachs muziek op gang (inclusief de Matthäus-Passion) [10]. De waardering voor Bach heeft niet altijd bestaan. De waardering voor Bach is tijd- en cultuurgebonden. Moet de evolutietheorie dat verklaren?

Maar zelfs Handel, Beethoven, Mozart, en Vivaldi kunnen het voorbeeld niet redden. Het is immers typisch Westerse klassieke muziek. Moet de evolutietheorie typisch Westerse klassieke muziek verklaren?

Er is nog iets onzinnigs aan de vergelijking walvis-Bach. Als Bach bijvoorbeeld ten tijde van Jezus geleefd had, was er van zijn talent niet veel terecht gekomen [1]. Zeer belangrijke conclusie: Bach had nooit in zijn eentje zijn presatatie neer kunnen zetten, als er niet een eeuwenlange culturele ontwikkeling van instrumentenbouw, muzieknotatie en muziektheorie aan vooraf was gegaan. Plus goede leermeesters en rijke opdrachtgevers. Zonder dat was Bach niets. Je kunt niet van de biologische evolutietheorie vragen om een culturele niet-genetische ontwikkeling te verklaren. Dat is misplaatst.

Als je wilt ontsnappen aan een klassieke muziek bias, kun je dit proberen: "De muziek van vogels en walvissen is toch iets anders dan Marco Borsato". Maar dat heeft een onbedoeld komisch effect. Hoe zit het met jazz? rock? punk? hip-hop? disco? house? niet-Westerse muziek? Misschien is de claim dat ieder mens wel ergens van houdt? Maar zelfs dan blijven er nog vele problemen over. 

Morris zoekt een hoogtepunt van menselijke kunnen en neemt daarom een componist als voorbeeld en geen muziekbeoefenaar.  Componisten presteren méér dan muziekbeoefenaren, maar zijn zeldzamer en daarom niet representatief voor de menselijke soort. Idem: professionele musici en amateur muziekliefhebbers.


gewijzigd 17 feb:
Wat wil je eigenlijk vergelijken? Een nachtegaal met Bach vergelijken? Het is onzinnig de zang van een nachtegaal te vergelijken met de uitvoering van de Matthäus-Passion van Bach, omdat die laatste een combinatie is van muziekinstrumenten en hun bespelers, de menselijke stem en de compositie van Bach. Muziekinstrumenten zijn géén onderdeel van de menselijke anatomie! Als je een eerlijke vergelijking wilt, moet je misschien de zang van een walvis of nachtegaal vergelijken met de menselijke stem. Hebben alle mensen een aangeboren zangtalent? [2]. Hoe test je dat?

Wat er verder nog fout is aan de vergelijking: een muziekinstrument kunnen bespelen is niet aangeboren, maar kost vele jaren studie (conservatorium, muziekschool). Een muziekinstrument bespelen is dus géén aangeboren vaardigheid maar het resultaat van vele jaren studie is zeer verschillend. Hoe meet je dat?

Het bovenstaande kan samengevat worden als: alle oordelen over Bach, klassieke en alle andere muziek zijn subjectief. Over smaak valt niet te twisten. Als je niet wilt blijven steken in: Die muziek vind ik mooier / beter, dan moet je je afvragen: hoe kun je het verschillende componisten, uitvoerenden, of het verschil mensen-dieren objectief meten? [3], [4]. Hoe meet je zoiets als 'muzikaal gevoel' of de kwaliteit of de complexiteit van een compositie op een objectieve manier? In ieder geval moet je vergelijkbare zaken vergelijken: de compositie van een nachtegaal met die van Bach, en envenzo de uitvoering. Als er dergelijke testen bestaan (zie: Postscript!), moet er vervolgens een groot aantal mensen van zeer diverse culturen getest worden. En diersoorten natuurlijk. Mogelijke elementen van zo'n objectieve test zijn: absoluut muziekaal gehoor, geheugen voor melodiëen of stembereik, complexiteit van de compositie.

Maar is het evolutionair relevant wat die test meet? De evolutietheorie verklaart adaptaties. Is muziek een evolutionaire adaptatie? Prof Steven Mithen betoogt in The Singing Neanderthals [5] dat muziekproductie géén functieloos bijproduct is, zoals Steven Pinker claimt. Het grappige is dat Mithen toegeeft: 
"I can neither sing in tune nor clap in rhythm. I am unable to play any musical instrument"!
Misschien heeft Mithen een lichte vorm van amusia waar 4% van de bevolking last van heeft. Ik neem aan dat aangeboren doofheid niet is meegeteld.

Conclusie (update 18 feb 2015)

Als je menselijk muzikaal talent wilt vergelijken met dieren, moet je eerst definiëren wát je eigenlijk wilt vergelijken, wat een eerlijke vergelijking is en hoe je dat alles objectief meet. Gaat het om het waarnemen en waarderen, of het produceren van zang en muziek? Of om het componeren? Je kunt bijvoorbeeld elementaire zaken testen als perceptie van toonhoogte, ritme, bij voorkeur bij baby's of kleuters [4] omdat die nog niet beïnvloed zijn door omgevingsfactoren. 
Een zinnige vergelijking maakt onderscheid tussen wat een individu zonder en met training kan. Bach moet je leren spelen, maar ook leren waarderen.

Laat Morris eerst maar eens met goede testen en data komen, voordat hij weer iets van de evolutietheorie gaat eisen. En als je mensen en dieren wilt vergelijken, moet je ook dieren testen! Dat de evolutietheorie weer eens iets niet kan verklaren (een zgn. 'gap') is een stokpaardje van de Intelligent Design beweging [6]. En –toevallig– gaat het om de 'hogere vermogens' van de mens, die niet bij dieren zouden voorkomen. Nota bene: Morris is zelf wetenschapper! Hij moet weten dat een leemte in onze kennis de motor van wetenschappelijk onderzoek is! De reden van haar bestaan! Als hij een belangrijk probleem in de evolutietheorie signaleert, waarom gaat hij er zelf geen onderzoek aan doen? Of heeft hij al een antwoord?

Nota bene: Morris moet als bioloog weten dat mensen van dieren afstammen en als de mens een eigenschap lijkt te hebben die niet in zijn voorouders voorkomt, dan moet het een modificatie zijn van iets anders dat al langer bestaan heeft. Mensen kunnen zingen omdat het strottehoofd, stembanden, mond, lippen geschikt zijn om te praten, dus het vermogen om te zingen zou wel eens een bijproduct kunnen zijn van het vermogen te praten. Ook zou het vermogen om viool te kunnen spelen wel eens een bijdproduct kunnen zijn van de anatomie van de hand die een belangrijke rol speelt bij onze survival [12]. Dat beroepsmusici iets kunnen na jarenlange training is niet iets wat de evolutietheorie hoeft te verklaren.

Tenslotte: ik heb niets tegen Bach. Ik heb ook niets tegen wetenschappers die zeggen dat de evolutietheorie incompleet is en wetenschappelijke aanvullingen voorstellen. Ik heb wél iets tegen wetenschappers die zeggen dat de evolutietheorie incompleet is en met onzinnige mens-dier vergelijkingen aankomen, flirten met ID en 'fine-tuning' en na kritiek op verontwaardigde toon beweren dat ze gewoon met wetenschap bezig zijn.


Postscript 15 feb 2015

"Onze belangrijkste conclusie is dat het welhaast onmogelijk is evolutie van muzikaliteit te onderzoeken alsof het een op zichzelfstaande eigenschap is. Om verder te komen is het nodig muzikaliteit op te splitsen in componenten, zoals gevoeligheden voor ritme, klankkleur en toonhoogte. Als we de vermogens van dieren op dit gebied systematisch in kaart brengen, kunnen we wellicht achterhalen wat de evolutionaire wortels zijn van onze geavanceerde menselijke muzikaliteit." meent Carel ten Cate (Leiden) BioNieuws 14 feb 2015. en: Henkjan Honing , Carel ten Cate (2015) Without it no music: cognition, biology and evolution of musicality.


Noten

  1. Met een beetje geluk had Bach hoogstens een verdienstelijk harp of trompet speler kunnen worden (dat waren de weinige instrumenten in Jezus' tijd). Zonder de mogelijkheid zijn composities op te schrijven en te vermenigvuldigen en zonder meerdere instrumenten die samen een orkest zouden kunnen vormen, zou hij nooit een wereldberoemd componist geworden zijn.
  2. Kon Jezus goed zingen? De Bijbel vertelt ons niet of Jezus überhaupt gezongen heeft. Gezien het feit dat Psalmen en Gezangen zingen voor de protestanten niet weg te denken is uit hun kerkdiensten (EO: Nederland zingt!) is het vreemd dat Jezus daar helemaal niets aan deed: zingend het evangelie verkondigen.
  3. Lily N. C. Law, Marcel Zentner (2012) Assessing Musical Abilities Objectively: Construction and Validation of the Profile of Music Perception Skills, PLOS One.
  4. Henkjan Honing (2011) Amuzikaal zijn is de grote uitzondering: "praktisch alle mensen hebben een biologische aanleg voor het waarnemen en waarderen van muziek." maar hij zegt er niet bij hoeveel mensen zijn getest met welke test. Hebben mensen met aangeboren erfelijke doofheid muzikaal gevoel, dus zonder dat ze aan enig geluid zijn blootgesteld?
  5. Steven Mithen (2006) 'The Singing Neanderthals: The Origins of Music, Language, Mind and Body'.
  6. Simon Conway Morris is de motor achter Map of Life dat door de Templeton Foundation gefinancieerd wordt. Zijn bekende boek Life's Solution had als laatste hoofdstuk 'Towards a theology of evolution'. Ook was hij editor van ID-achtige boeken als: Fitness of the Cosmos for Life. Biochemistry and Fine-Tuning; en: The Deep Structure of Biology: Is Convergence Sufficiently Ubiquitous to Give a Directional Signal; en de Test of Faith DVD! (met o.a. William Dembski), en in ID literatuur zoals Darwin's Doubt: The Explosive Origin of Animal Life and the Case for Intelligent Design wordt hij uitgebreid geciteerd. Steeds zie je hem opduiken in gezelschap van ID-ers zoals bij de merkwaardige Trotter Prize. En Jerry Coyne schreef: "Simon Conway Morris becomes a creationist".
  7. Koor- en operadirigent Daniel Reuss in NTR Academie zondag 21 dec 2014 met Mike Bodé.  [toegevoegd 10 Jan 2015]
  8. Volgens het Parool. [toegevoegd 10 Jan 2015]
  9. Volgens wiki: "Bachs muziek geldt als hoogtepunt van Lutheraanse kerkmuziek en als “muzikale uitdrukking van de Reformatie. Naar Bachs mening had muziek twee wezenlijke doelen: muziek behoort “tot Gods eer ”. [toegevoegd 27 Jan 2015]
  10. Volgens wiki: Bachs reputatie ging in zijn latere jaren als componist en na zijn dood achteruit. Zijn stijl werd als ouderwets beschouwd. Na zijn dood raakten Bach en zijn werken in vergetelheid. [toegevoegd 27 Jan 2015]
  11. Statistisch gezien: vergelijk één nachtegaal met het hoogtepunt van een bovengemiddelde componist (Bach) uitgevoerd door een bovengemiddeld orkest dat speelt op bovengemiddelde kwaliteit instrumenten en met een bovengemiddeld koor en wereldberoemde bovengemiddelde topsolisten, gedirigeerd door een bovengemiddelde dirigent: is dat representatief voor de menselijke soort??? [toegevoegd: 17 feb 15]
  12. De hand beschikt over fijne motoriek omdat de hand niet meer gebruikt wordt om op te lopen sinds we in de evolutie rechtop zijn gaan lopen. [toegevoegd: 18 feb 15]